Messias Yeshua onderwijst Tenach en Halacha, 20: Jesaja 53 in de geschriften van het Nieuwe Testament

Inleiding
Er zijn heel wat Joden die de tekst van Jesaja 53 onder ogen kregen. Ze wisten niet wat ze aan het lezen waren en namen aan dat de tekst over Yeshua (Jezus) sprak. Hij antwoordt dat hij niet in het Nieuwe Testament gelooft. En dan leert de geschokte lezer dat deze passage door Jesaja is geschreven. Christenen die het Evangelie delen met het Joodse volk, denken over Jesaja 53 als een ‘zilveren kogel’, een bewijs dat er in de Profeten over Yeshua is gesproken. Het is gemakkelijk te zien waarom.

Jesaja 53:1-7
“Wie heeft geloofd wat we hebben gehoord? … Want hij groeide voor hem op als een … wortel uit droge grond; hij had geen vorm of majesteit dat we naar hem moesten kijken, … Hij werd veracht en afgewezen door anderen; een man van lijden en bekend met zwakte; … Hij heeft zeker onze zwakheden gedragen en onze ziekten gedragen; toch hebben wij hem getroffen, verslagen door Adonai en verdrukt. Maar hij werd verwond om onze overtredingen, verpletterd vanwege onze ongerechtigheden; op hem was de straf die ons compleet maakte, en door zijn striemen zijn wij genezen. Wij dwaalden allemaal als schapen; … en de Eeuwige heeft de ongerechtigheid van ons allen op hem gelegd. Hij werd mishandeld en hij liet zich verdrukken en hij deed zijn mond niet open.

Jesaja 53:8-12
… Door een misvorming van recht werd hij weggenomen … Want hij was … getroffen voor de overtreding van mijn volk. Ze hebben zijn graf gemaakt bij de goddelozen en zijn graf bij de rijken, … Toch was het de wil van de vorst om hem met pijn te verpletteren. Wanneer u zijn leven tot een offer voor de zonde maakt, zal hij zijn nageslacht zien en zijn dagen verlengen; door hem zal de wil van de Eeuwige gedijen. … De rechtvaardige, mijn dienstknecht, zal velen rechtvaardig maken, en hij zal hun ongerechtigheden dragen. Daarom zal ik hem een ​​deel toebedelen onder de groten, omdat hij zichzelf uitstortte tot de dood en werd geteld met de overtreders; toch droeg hij de zonde van velen en deed voorbede voor de overtreders”.

Rechtvaardiging
Op het eerste gezicht klinken de woorden als Yeshua. Maar als we bedenken dat dit een korte passage is uit een van de langste boeken in de Bijbel, wanneer we naar de context kijken, moeten we ons afvragen of dit letterlijk een voorspelling is van het lijden en de dood van Yeshua, of spreekt Jesaja over gebeurtenissen uit zijn eigen tijd? En als het laatste waar is, hoe kan de boodschap dan ook spreken over Yeshua? De grotere vraag is: hoe gebruiken de Nieuwe Testament-schrijvers de Tenach? Velen geloven dat de Tenach honderden profetieën over Yeshua bevat, voorspellende details van zijn leven, dood en opstanding, die bewijzen dat hij de Messias is. Maar rechtvaardigt het gebruik van Tenach-citaten door het Nieuwe Testament dit eigenlijk?

Hoe gebruikt het Nieuwe Testament citaten uit de Tenach?Dit is een grote vraag! Ik zal proberen een kort antwoord te geven en dan terug te keren naar de vraag van Jesaja 53.Ten eerste moeten we proberen het Nieuwe Testament zonder agenda te lezen en de schrijvers voor zichzelf te laten spreken. Dan moeten we het vergelijken met andere literatuur van die tijd. Het Nieuwe Testament werd voornamelijk geschreven door Joodse auteurs, en de boodschappen ervan zijn geworteld in de Tenach, en plaatsen tegen de achtergrond van de eerste eeuw Joodse hoop op Messiaanse verlossing. We hebben andere Joodse literatuur van die wereld – vooral Talmoed en Midrasj – die dezelfde hoop hebben. Dus we hebben een goede basis om te begrijpen hoe Joden uit die tijd de Tenach interpreteerden.

Nog steeds mee eens
Bijna 100 jaar geleden beschreef de Christelijk-Joodse geleerde George Foot Moore rabbijnse exegese van de Tenach als volgt: “… atomistische exegese [waar alle tekst uit elkaar wordt gesplitst] die zinnen, bijzinnen, uitdrukkingen en zelfs afzonderlijke woorden interpreteert, onafhankelijk van de context of de historische gebeurtenis, … combineert ze met andere, op vergelijkbare wijze afstandelijke uitingen en maakt gebruik van analogie van uitdrukkingen, vaak door zuiver woordelijke associatie.” Hij vervolgt: “De interpretatie van de Schriften in het Nieuwe Testament is van precies dezelfde soort” (Judaïsme in de eerste eeuwen van de christelijke tijd, deel I: 249-250, 1927. Citaat: David Instone Brewer, Techniques and Aannames in Joodse exegese vóór 70 CE, 1992). Brewer voegt hieraan toe: “Zestig jaar later zijn de meeste geleerden het nog steeds eens met de beoordeling van [George Foot Moore] en de gevolgen zijn groot.”

Zeventig gezichten van de Tora
In die tijd zochten Joodse vertalers van Tenach naar veel niveaus van betekenis. Ze zeiden: “Er zijn zeventig gezichten van de Tora.” Als een veelzijdig juweel geeft de Tenach verschillende betekenissen, wanneer deze vanuit verschillende richtingen bekeken wordt. De letterlijke betekenis is belangrijk, maar het is slechts een niveau van betekenis. De rabbijnen hadden technieken om andere betekenissen te vinden. Misschien is de meest voorkomende daarvan midrasj. Midrasj zoekt naar betekenissen anders dan de letterlijke. Dit is een manier om de oude teksten tot leven te brengen en hen in andere tijden en op andere plaatsen te laten spreken. Woorden uit de Tenach kunnen uit hun context worden gehaald en passen bij verschillende omstandigheden. We doen dit allemaal. Dit is hoe de Bijbel tot ons vandaag spreekt.

Op hetzelfde moment
Een klassiek voorbeeld is te vinden in een bespreking van de twee versies van het Sjabbat-gebod in de Tien Geboden. De ene zegt: “de Sjabbat te houden”, en de andere zegt: “te onthouden”. Toch sprak Adonai het bevel slechts eenmaal. De oplossing van de rabbijnen voor dit mysterie is, dat Hij het allebei op hetzelfde moment zei. “De Mechilta van rabbijn Isjmael, Exodus 20:8 zegt: ‘Gedenkt de sabbatdag om haar te heiligen’: ‘Onthoud’ (Exodus 20:8) en ‘Houd’ [de sabbatdag om die te heiligen] (Deuteronomium 5:12) waren beide vermeld in één uitspraak – iets wat de kracht van een mens te boven gaat. Zoals geschreven staat (Psalm 62:12): ‘Eén ding heeft Adonai gesproken, deze twee heb ik gehoord. Die macht behoort toe aan Adonai.” De woorden van Psalm 62:12 verklaren dit fenomeen perfect. Het heeft echter niets te maken met waar de Psalm over gaat! Dit is midrasj. De bijbelse woorden spreken iets uit dat hun oorspronkelijke betekenis te boven gaat.

Jesaja 53 in Targoem
Terugkomend op de vraag van Jesaja 53, hier is een kort overzicht van verwijzingen ernaar in de Talmoedische periode. Een vroege Aramese vertaling van de Tenach geeft Jesaja 52:13 weer: “Zie, mijn knecht, de Messias zal het goed doen …” IJverige Messiaanse lezers – inclusief ikzelf in vroegere dagen – springen op deze vertaling als “bewijs” dat Joden de passage als ‘messiaans’ zagen. Maar was dat de betekenis? Het Aramees kan net zo goed ‘mijn gezalfde dienstknecht’ betekenen, en hoeft dus helemaal niet messiaans te zijn. Eerder in Jesaja (45:1) noemde de Eeuwige de koning van Perzië, Cyrus: “Mijn gezalfde”, omdat hij was gekozen om de terugkeer van Israël uit de ballingschap en de wederopbouw van Jeruzalem te bevelen en te financieren. Toch denkt niemand dat Cyrus “de Messias” was. In deze Targoem tekst is de betekenis eenvoudig dat de ‘dienaar’, wie hij ook was of is, door de Eeuwige werd gekozen.

Vervolg Targoem Jonatan
Het is het vermelden waard dat de oorspronkelijke context van Jesaja 53 in de eerste plaats ging over het “goede nieuws” van de terugkeer van de Israëlieten naar Jeruzalem en het land Israël, wat alleen mogelijk was omdat “onze G’d regeert”. Dit was het originele “goede nieuws van het Koninkrijk”, en dit is de reden waarom zoveel verzen van Jesaja in het Nieuwe Testament worden aangehaald ter ondersteuning van het goede nieuws dat Yeshua verkondigde. De ‘lijdende dienaar’ van Jesaja 42-55 spreekt meestal over Israël. Soms zal de knecht ervoor zorgen dat Israël terugkeert naar Adonai (49:5), maar gewoonlijk is de dienaar Israël. Dus rabbijnen en geleerden die volhouden dat Jesaja 53 over Israël spreekt, hebben in de letterlijke betekenis gelijk. Jesaja’s boodschap was de eerste keer voor mensen van zijn tijd, of kort daarna. Latere toepassingen van de teksten vallen in de categorie midrasj. Dit maakt ze echter niet incorrect!

Jesaja 53 in Talmoed
De Talmoed citeert niet vaak Jesaja 53, maar als dat zo is, gebruikt het de teksten vrijwel op dezelfde manier als de Nieuwe Testament-schrijvers. Dit eerste citaat gaat in het algemeen over iemand die rechtvaardig is, maar ten onrechte lijdt. Berachot 5a: “Als de Heilige, gezegend zij Hij, tevreden is met een man, verplettert Hij hem met pijnlijk lijden. Want er wordt gezegd: ‘En de Heer was tevreden met [hem, vandaar] dat Hij hem verpletterde door ziekte’. Je zou kunnen denken dat dit zo is, zelfs al accepteerde Hij hen niet met liefde. Daarom wordt er gezegd: “Om te zien of zijn ziel zichzelf zou aanbieden ter restitutie.’ Zelfs als het schuldoffer met instemming moet worden gebracht, zo moet ook het lijden met instemming worden doorstaan. En als hij hen accepteert, wat is dan zijn beloning? ‘Hij zal zijn zaad zien, zijn dagen verlengen.’ En meer dan dat, zal zijn kennis [van de Tora] hem verdragen. Want er wordt gezegd: ‘Het doel van de Heer zal voorspoedig zijn in zijn hand’ (Jesaja 53:10).”

Vervolg Talmoed 1
De Jeruzalem Talmoed Sjekaliem 21a past de eerste helft van 53:12 toe op “rabbijn Akiva, die de Midrash Halachot en Haggadot vestigde.” Hij en zijn studenten werden gemarteld en vermoord tijdens de Bar Kochba Opstand. Het tweede deel van het vers zou ook op hem kunnen worden toegepast, maar de Talmoed doet dat niet. Een andere passage past hetzelfde vers (53:12) toe op Mozes: Sota 14b: “Daarom zal ik hem een ​​deel verdelen met de groten’ (Jesaja 53:12) – het is mogelijk [na te denken] met de [grote] latere generaties en niet met vroegere generaties; daarom is er een tekst om te verklaren: ‘En hij zal delen met de sterken’, met Abraham, Izaäk en Jakob die sterk waren in Tora en geboden. ‘Omdat hij zijn ziel uitstortte tot de dood’ – omdat hij zich overgaf om te sterven, zoals er staat: ‘En zo niet, verwerp mij dan uit het boek …’ (Exodus 32:32). ‘En werd met de overtreders geteld’ – omdat hij met hen was geteld die waren veroordeeld om in de wildernis te sterven. ‘Toch heeft hij de zonden van velen gedragen’ – omdat hij de verzoening voor het maken van het Gouden Kalf veilig stelde. ‘En voorbede gedaan hebben voor de overtreders’ – omdat hij om genade smeekte namens de zondaars in Israël dat zij zich in boetedoening moesten wenden’.”

Vervolg Talmoed 2
Het laatste citaat dat ik ken, verschijnt in een lange discussie over de dagen van de Messias. Terwijl we discussiëren over de tekenen van de tijd, de lengte van het messiaanse tijdperk, hoe en wanneer de Messias zal komen, en andere zaken, vinden we dat studenten op verschillende scholen de Messias naar hun rabbijn willen noemen. De laatste suggestie voor de naam van de Messias is in Sanhedrin 98b: “De rabbijnen zeiden: Zijn naam is ‘de melaatse geleerde’, zoals er staat geschreven: ‘Hij heeft zeker onze droefheden gedragen en onze smarten gedragen; toch hebben wij hem geacht een melaatse te zijn, geslagen van G’d en geteisterd’ (Jesaja 53:4).” Iemand dacht dat de Messias aan lepra zou hebben geleden. Inderdaad, er is een eerder verhaal in dezelfde lange discussie, waarin een rabbijn wordt verteld dat hij de Messias buiten de poorten van Rome kan vinden, bij de melaatsen zit, zijn wonden verbindt en wacht totdat hij wordt opgeroepen om de verlossing te brengen. In dat verhaal is er geen verwijzing naar Jesaja 53.

Jesaja 53 in het Nieuwe Testament
Met deze voorbeelden in gedachten, zullen we ons wenden tot het Nieuwe Testament en de citaten uit Jesaja 53 bekijken en zien hoe ze worden gebruikt. Ik vind het merkwaardig dat de nieuwtestamentische schrijvers Jesaja 53 niet gebruiken als de ‘zilveren kogel’ die hun boodschap naar het Joodse volk zal brengen. De tekst wordt niet op een systematische manier geciteerd, alsof het geïnterpreteerd zou worden als een profetie van Yeshua’s verlossende dood. Het wordt eerder stukje bij beetje genoemd, net zoals de Talmoed dat doet.

Jesaja 53:1, zie Johannes 12:37-38, “Hoewel Yeshua zoveel tekenen in hun aanwezigheid had uitgevoerd, geloofden ze niet in hem. Dit was om het woord te vervullen dat gesproken werd door de profeet Jesaja: Wie heeft onze boodschap geloofd en aan wie is de arm van de Bijbel geopenbaard?” Johannes vertelt over de wonderen die Yeshua deed, en toch geloofden ze niet in Hem. En dit is op de een of andere manier een vervulling van de woorden van Jesaja. Johannes citeert dit vers, omdat de woorden bij het verhaal passen, maar hij heeft het niet over Yeshua die lijdt en sterft voor onze zonden.

Jesaja 53:1, zie Romeinen 10:15-16, “En hoe kunnen zij hem verkondigen, tenzij zij worden gezonden? Zoals er staat geschreven: ‘Hoe schoon zijn de voeten van degenen die goed nieuws brengen!’ (Jesaja 52:7). Maar niet allen hebben het goede nieuws gehoorzaamd; want Jesaja zegt: “Wie heeft onze boodschap geloofd?” Paulus schrijft over de noodzaak dat iemand het goede nieuws verkondigt. Hij haalt Jesaja 52:7 aan en past de oude woorden toe op zijn eigen missie als apostel. Sommigen horen en sommigen horen het niet, daarom citeert hij 53:1, verwijzend naar de mensen die hem niet geloven. Deze verzen maken deel uit van een grotere midrasj die Paulus maakt op Deuteronomium 30. Het is waar dat hij het heeft over de boodschap van Yeshua, maar hij gebruikt deze aanhalingstekens van Jesaja niet om iets te zeggen over Yeshua lijden en sterven voor de zonden, alleen dat daar zijn mensen die de boodschap niet geloven.

Jesaja 53:4, zie Matteüs 8:16-17, “Die avond brachten zij hem velen die bezeten waren van demonen; en hij wierp de geesten met een woord uit, en genas allen die ziek waren. Dit was om te vervullen wat gesproken was door de profeet Jesaja: ‘Hij nam onze zwakheden en droeg onze ziekten’.” Matteüs schrijft over genezingen die Yeshua deed. De eerste helft van 53:4 past goed bij het verhaal dat Matteüs vertelt. Maar hij heeft het nog niet over iemand die Yeshua verwerpt, dus de tweede helft van het vers (“maar wij hielden hem voor een geplaagde …”) is niet relevant voor dit deel van het verhaal.

Jesaja 53:5-6, zie 1 Petrus 2:23-25. Petrus gaat verder in zijn oproep tot Jesaja 53. Hij schrijft aan mensen die al geloven in Yeshua, die worden gearresteerd en geslagen vanwege hun geloof. Hij vertelt hen te handelen zoals Yeshua deed toen hij werd gearresteerd, geslagen en gedood, “Toen hij werd mishandeld, deed Hij niets terug. Toen hij werd uitgescholden, schold Hij niet terug. Hij gaf zichzelf over aan degene die rechtvaardig oordeelt. Hijzelf droeg onze zonden in Zijn lichaam aan het hout, zodat we, vrij van zonden, kunnen leven voor gerechtigheid: ‘Door zijn wonden ben je genezen. Want jullie gingen dwalen als schapen’, maar nu zijn jullie teruggekeerd naar de herder en de bewaker van jullie zielen.” Petrus geeft dit gedeeltelijke citaat uit 53:5-6, om met de gelovigen zelf te spreken. Hij haalt de woorden uit hun oorspronkelijke context en gebruikt ze in ware midrasj stijl om met mensen en omstandigheden te spreken die niet binnen de oorspronkelijke betekenis vallen.

Jesaja 53:7-8, zie Handelingen 8:26-28. De laatste verzen van Jesaja 53 geciteerd in het Nieuwe Testament zijn van een geheel andere vorm. Lukas citeert de tekst niet om iets over Yeshua te zeggen. Integendeel, een personage in het verhaal, een Ethiopische eunuch die naar huis terugkeerde van het vieren van een Feest in Jeruzalem, reed in zijn strijdwagen en las in Jesaja de profeet. We weten niet hoeveel van het boek dat hij heeft gelezen. Het is ver van Jeruzalem naar Ethiopië! Maar terwijl hij langs Filippus reed, las hij net uit Jesaja 53. Filippus hoorde hem lezen en begon een gesprek, “… Nu was er een Ethiopische eunuch, een hofambtenaar van Kandake, koningin van de Ethiopiërs. Hij had het beheer over haar hele schatkist. Hij was naar Jeruzalem gekomen om te aanbidden en was inmiddels naar huis teruggekeerd. Zittend in zijn strijdwagen las hij de profeet Jesaja.

Handelingen 8:29-35
“De Geest zei tegen Filippus: Kom hier en kom in deze wagen zitten. Filippus liep er snel naar toe en hoorde hem de profeet Jesaja lezen. Hij vroeg: Begrijpt u wat u leest? Hij antwoordde: Hoe zou ik dat kunnen, als niet iemand mij de weg wijst? En hij verzocht Filippus in te stappen en naast hem te komen zitten. Het gedeelte van de Schrift, dat hij las, was dit: ‘Als een schaap werd Hij ter slachting geleid; en zoals een lam stom is tegenover de scheerder, zo doet Hij zijn mond niet open. In de vernedering werd zijn oordeel weggenomen. Wie zal zijn afkomst verhalen? Want zijn leven wordt van de aarde weggenomen.’ De kamerling zei tegen Filippus: Ik vraag u, van wie zegt de profeet dit? Van zichzelf of van iemand anders? Filippus begon te spreken. Hij begon met die tekst en bracht het Goede Nieuws over Yeshua.”

Lukas zegt wat we niet hoeven te weten

De passage die de eunuch aan het lezen was, is zelfs niet het meest relevante deel van het hoofdstuk! Lukas citeerde die verzen zeker niet om enige specifieke claim over Yeshua te maken. Het citaat lijkt alleen maar om vast te stellen, dat hij las uit Jesaja 53, en om een ​​basis te geven voor zijn vraag: “Over wie spreekt de profeet?” Filippus begon met deze passage en legde het Goede Nieuws aan de eunuch uit, die Filippus geloofde en zich liet dopen. Ironisch genoeg vertelt Lukas ons precies wat we niet hoeven te weten – welke verzen de eunuch aan het lezen was – en hij vertelt ons niet wat we willen weten – hoe Filippus de Schriften gebruikte om het Goede Nieuws te delen! Dit is niet de enige keer dat Lukas dit doet.

 

Iemand die werd gehaat

Wanneer hij vertelt hoe de verrezen Yeshua zich aan twee van zijn discipelen op de weg naar Emmaus openbaarde, waarschuwt Hij hen omdat ze langzaam zijn om te geloven wat de profeten hebben geschreven. “Toen begon hij met Mozes en alle profeten, hij interpreteerde hun de dingen over zichzelf in alle Schriften” (Lukas 24:27). Eigenlijk sprak Jesaja over de natie Israël, die leed en zo goed als dood was in ballingschap; en die de Eeuwige zou gaan herstellen. Maar de woorden zelf vertellen een verhaal dat verder gaat dan hun letterlijke historische betekenis. Ze vertellen een verhaal van iemand die werd gehaat, afgewezen, onrecht werd aangedaan, net als de mensen van wie hij deel uitmaakt, die door de geschiedenis is afgeschreven. Maar tegen alle verwachtingen in, kwam Hij terug van de dood en wordt Hij hersteld. En het bleek dat al Zijn lijden in het voordeel was van dezelfde mensen die hem haatten en afwezen.

 

Conclusie

In dit artikel geef ik een alternatieve benadering van profetie en vervulling en van het gebruik van de Tenach in het Nieuwe Testament. Zodra we de Schriften van het Nieuwe Verbond weer in hun Joodse context plaatsen, kunnen we zien dat het Nieuwe Testament de Tenach citeert zoals de rabbijnen dat doen bij het maken van midrasj uitleg van de tekst. Dit betekent dat woorden, zinsneden en verzen van Tenach gescheiden zijn van hun oorspronkelijke letterlijke betekenis en op creatieve manieren zijn toegepast op latere situaties. Dit is een legitiem gebruik van de Schrift. We doen dat steeds. Het is een getuigenis van de blijvende kracht van de bijbelse tekst om tot latere generaties te spreken. Wat Jesaja 53 betreft, we kunnen voorkomen dat we door geschoolde Joden weg worden geblazen, wanneer we het gebruiken zoals het Nieuwe Testament doet – niet als een proefschrift om te bewijzen dat Yeshua de Messias is, maar veeleer om krachtig te beschrijven, wie Hij is en wat Hij doet. En laat de Bijbel en de Geest maar voor zich spreken.

 

Leib Reuben

Jeruzalem